چکیده

مقدمه:دسترسي سريع و آسان به اطلاعات توسط محققين ،مدرسين و كارشناسان ركن اصلي توان آموزشي و پژوهشي مراكز علمي و دانشگاهي است.محدوديت منابع و تفاوت زياد بين استانداردهاي جهاني و كشوري ،در ارتباط با امكانات كتابخانه اي ايجاب   مي كند ضمن اطلاع كامل از وضعيت موجود ،منابع   بصورتي هدايت   و   مديريت گردد  كه بيشترين استفاده ممكن از آن بعمل آيد.با توجه به اين قضيه وضعيت مجموعه كتابخانه هاي وابسته به دانشگاه علوم پزشكي كردستان از نظر پرسنل شاغل ، حجم   مجموعه ،مخازن نگهداري كتب ،امكانات الكترونيكي ، امكانات فيزيكي ،امكان دسترسي به اينترنت و كتب خريداري شده ،به امانت رفته و مفقود شده درسال 1382مورد  بررسي  قرار گرفت.

روش کار:در این مطالعه توصیفی كليه كتابخانه هاي وابسته به دانشگاه علوم پزشكي كردستان موجود در شهر سنندج به روش سرشماري انتخاب شدند. جهت جمع آوري داده ها ي مورد نياز با توجه به اهداف و متغييرهاي پ‍ژوهش از پرسشنامه به منظور جمع آوري اطلاعات مربوط به كتابخانه ها و از چك ليست جهت جمع آوري اطلاعات مربوط به كتب و مراجعان استفاده گرديد.اطلاعات مربوط به كتابخانه توسط مجریان طرح و اطلاعات مربوط به كتب توسط مسئولين كتابخانه هاي مورد مطالعه تكميل گرديد.داده ها پس از گرداوری  وارد رايانه  شده و با استفاده از نرم افزار آماري SPSS  مورد تجزیه و تحلیل  آماری قرار گرفتند.

نتایج:با توجه به نتايج اين مطالعه كل مساحت كتابخانه هاي دانشگاه 640 متر مربع است كه از اين مقدار 249 متر مربع مربوط به مخازن كتب و 239 متر مربع  مربوط  به   سالن مطالعه مي باشدكه از  استانداردهاي  كتابخانه هاي   دانشگاهي     (40 %)    كمتر است .فهرست نويسي منابع فقط در 1 كتابخانه انجام مي شود   و فقط   2    كتابخانه داراي كپسول اطفاي حريق هستند كه اگر به عنوان يك شاخص ايمني در نظر  گرفته شود ،كتابخانه هاي دانشگاه در وضعيت مناسبي قرار ندارند.26% منابع موجود لاتين و ميزان مراجعه روزانه به كتابخانه هاي دانشگاه 210 نفر است.26 %كاركنان شاغل در كتابخانه ها داراي تحصيلات مرتبط با كتابداري هستند.درصد رشد كتب در سال 1382 به ميزان 85% فارسي و 18% لاتين بود كه قابل ملاحظه مي باشد.  بيشترين ميزان مراجعه به كتب لاتين توسط اعضاي هيئت علمي (4/25%)بوده است وبيشترين ميزان مراجعه به منابع فارسي مربوط به دانشجويان مي باشد(3/60%).به5 /17 درصد از منابع فارسي و 48 درصد از منابع لاتين هيچ نوع مراجعه اي در طول سال 1382 صورت نگرفته است.بر اساس نتايج اين تحقيق  بازبيني  و دقت  در نوع كتب  سفارش داده شده  توسط   كتابخانه هاي   تابعه   دانشگاه ،آموز ش پرسنل،بكارگيري   نيروي  متخصص كتابداري،افزايش سطح  ايمني كتابخانه ها ،  افزايش سرانه فضاي فيزيكي و استفاده از سيستم فهرست نويسي در مجموعه كتابخانه هاي دانشگاه توصيه مي گردد

بحث و نتیجه گیری: این مطالعه نشان می دهد که مجموعه کل کتابخانه های دانشگاه علوم پزشکی کردستان با استاندارد ملی و جهانی مغایرت دارد . از نظر فضای فیزیکی و مخزن کتابخانه های دانشگاه دارای کمبود فضا هستند. هیچیک از کتابخانه ها دارای سیستم اعلام حریق نیستند و فقط دو کتابخانه دارای کپسول اطفای حریق می باشند فقط يك كتابخانه از شش كتابخانه مورد مطالعه داراي بخش فهرستنويسي فعال مي باشد.كه اين يعني كتابخانه هاي بدون فهرست كه عملا عناصر بلا استفاده اي از منظر ارايه خدمات مطلوب به كاربران مي باشند زيرا نمي توانند فهرست موجودي خود را به آنها نشان دهند و در وقت كاربران نه تنها صرفه جويي نمي شود بلكه سبب اتلاف وقت آنان نيز مي شود.. كتابخانه هاي دانشگاه از نظر تعدادقفسه هم دچار كمبود هستند.كه اين سبب مي شود از قفسه ها بيشتر از حد توان استفاده شود كه در نهايت منجر به فرسودگي و شكسته شدن زود هنگام آنها و تحميل بار مالي بر كتابخانه مي شود. كتابخانه هاي دانشگاه از نظر نيروي انساني متخصص كتابداري  نیزدچار كمبود مي باشند.

کلید واژه ها:کتابخانه –ارزیابی وضعیت-دانشگاه علوم پزشکی کردستان

‌اين‌ پژو‌هش‌ با روش‌ مطالعه‌ توصيفي‌ به‌ بررسي‌ نياز‌ها‌ي‌ ‌اطلا‌عاتي‌ ‌ا‌عضا‌ي‌ ‌هيات‌ ‌علمي‌ د‌انشگاه‌ ‌علوم‌ پزشکي‌ کردستان‌ و تعيين‌ ميز‌ان‌ رفع‌ ‌اين‌ نياز‌ها با ‌استفاده‌ ‌از منابع‌ موجود در کتابخانه‌‌ها و مر‌اکز ‌اطلا‌ع‌رساني‌ د‌انشگاه‌ مذکور پرد‌اخته‌‌است‌. جامعه‌ پژو‌هش‌ ۸۴ نفر ‌از ‌ا‌عضا‌ي‌ ‌هيات‌ ‌علمي‌ د‌انشگاه‌ ‌علوم‌ پزشکي‌ کردستان‌ بودند. ۷۳ پرسشنامه‌ در زمان‌ مقرر و تعيين‌ شده‌ دريافت‌ گرديد و ‌اطلا‌عات‌ لازم‌ ‌از طريق‌ پرسشنامه‌ جمع‌ ‌آور‌ي‌ و با ‌استفاده‌ ‌از نرم‌ ‌افز‌ار ‌آمار‌ي‌ ‎spss  مورد تجزيه‌ و تحليل‌ قر‌ار گرفت‌. يافته‌‌ها‌ي‌ پژو‌هش‌ نشان‌ مي‌د‌هد که‌ کتاب‌ با ۳/۷۱ درصد به‌ ‌عنو‌ان‌ منبع‌ کسب‌ ‌اطلا‌عات‌ بر‌ا‌ي‌ ‌ا‌عضا‌ي‌ ‌هيات‌ ‌علمي‌ در ‌اولويت‌ ‌اول‌ و پس‌ ‌از ‌آن‌ نشريات‌ ‌ادو‌ار‌ي‌ با ۴/۶۴ درصد در ‌اولويت‌ دوم‌ قر‌ار د‌ارد. ‌اينترنت‌ ‌هم‌ به‌ ‌عنو‌ان‌ منبع‌ کسب‌ ‌اطلا‌عات‌ با ۵/۳۵ درصد در‌اولويت‌ سوم‌ قر‌ار د‌ارد. ۶۳ درصد ‌ا‌عضا‌ي‌ ‌هيات‌ ‌علمي‌ د‌انشگاه‌ ‌علوم‌ پزشکي‌ کردستان‌ کانالها‌ي‌ رسمي‌ کسب‌ ‌اطلا‌عات‌ ر‌ا ترجيح‌ مي‌د‌هند. و ‌از ميان‌ ‌ابز‌ار‌ها‌ي‌ جستجو‌ي‌ ‌اطلا‌عات‌ پايگا‌هها‌ي‌ ‌اطلا‌عاتي‌ پيوسته‌ ‎(on line)  با ۴/۳۸ درصد ، چکيده‌‌ها با ۹/۳۲ درصد و پايگا‌هها‌ي‌ ‌اطلا‌عاتي‌ بر رو‌ي‌ لوح‌ فشرده‌ ‎(CD ROM)  با ۲/۸ درصد به‌ ترتيب‌ بر‌ا‌ي‌ ‌ا‌عضا‌ي‌ ‌هيات‌ ‌علمي‌ د‌انشگاه‌ ‌علوم‌ پزشکي‌ کردستان‌ ‌اولويت‌ د‌ارند. يافته‌‌ها‌ي‌ پژو‌هش‌ نشان‌ مي‌د‌هد که‌ پايگاه‌ ‌اطلا‌عاتي‌ مدلاين‌ ‎(Medline)  با ۵/۵۷ درصد در ميان‌ ساير پايگا‌هها‌ي‌ ‌اطلا‌عاتي‌ ‌اولويت‌ ‌اول‌ ر‌ا بر‌ا‌ي‌ ‌ا‌عضا‌ي‌ ‌هيات‌ ‌علمي‌ د‌انشگاه‌ ‌علوم‌ پزشکي‌ کردستان‌ د‌اشته‌‌است‌. ‌همچنين‌  کليه‌ ‌ا‌عضا‌ي‌ ‌هيات‌ ‌علمي‌ گروه‌ پرستار‌ي‌ و مامايي‌ پايگاه‌ ‌اطلا‌عاتي‌ تخصصي‌ خود ‎(cinahl) ر‌ا نمي‌ شناسند. کتابخانه‌ مرکز‌ي‌ د‌انشگاه‌ ‌علوم‌ پزشکي‌ کردستان‌ با ۹/۵۸ درصد بيشتر ‌از ساير کتابخانه‌ ‌ها و مر‌اکز ‌اطلا‌ع‌ رساني‌ د‌انشگاه‌ مذکور مورد ‌استفاده‌ ‌ا‌عضا‌ي‌ ‌هيات‌ ‌علمي‌ قر‌ار گرفته‌ و بر‌ا‌ي‌ 5/42 درصد ‌ا‌عضا‌ي‌ ‌هيات‌ ‌علمي‌ به‌ ميز‌ان‌ زياد و خيلي‌ زياد در رفع‌ نياز‌ها‌ي‌ ‌اطلا‌عاتي‌ ‌آنان‌ موثر بوده‌ ‌است‌. ۷۵ درصد ‌ا‌عضا‌ي‌ ‌هيات‌ ‌علمي‌ د‌انشگاه‌ ‌علوم‌ پزشکي‌ کردستان‌ فقط ‌از کتابخانه‌‌ها‌ي‌ د‌انشگاه‌ مربوطه‌ جهت‌ رفع‌ نياز‌ها‌ي‌ ‌اطلا‌عاتي‌ خود بهره‌ مي‌برند. ۳۸ درصد ‌از نشريات‌ ‌ادو‌ار‌ي‌ مورد نياز ‌ا‌عضا‌ي‌ ‌هيات‌ ‌علمي‌ گروه‌ ‌علوم‌ باليني‌ در مجمو‌عه‌ کتابخانه‌‌ها‌ي‌ د‌انشگاه‌ ‌علوم‌ پزشکي‌ کردستان‌ وجود ند‌ارد. در حاليکه‌ ‌اين‌ مورد بر‌ا‌ي‌ گروه‌ ‌علوم‌ پايه‌ ۴۵/۵۹ درصدمي‌باشد

سایبرمدیسین:گسترش استفاده از تکنولوژی اطلاعات در پزشکی ُمفهوم جدیدی بنام سایبرمدیسین را پدید آورده است.وآن عبارت است از:بکارگیری اینترنت و تکنولوژیهای شبکه ای در مقیاس جهانی در حوزه علوم پزشکی وبهداشت و  سلامت عمومی.هدف اصلی از این شاخه از علوم و تکنولوژیُبهره برداری از اینترنت به منظور ارتقای مراقبتهای پزشکیُدسترسی به اطلاعات تخصصی وعمومی و آموزش می باشد.

تله مدیسین:پزشکی از راه دور و به معنای ارائه خدمات پزشکی بدون حضورپزشک یا مراقب بهداشتی می باشد.بطور دقیقتر به معنی گردآوری اطلاعات پزشکس از بیماربصورت رکوردها و تصاویر و ثبت  و پردازش آنهادر یک سیستم کامپیوتری برای کمک به فرایند تصمیم گیری در باره بیمار .

روشهای مطالعه و کتابخوانی

آیا تاکنون به این موضوع فکر کرده‌اید که هنگام مطالعه از چه روشی استفاده می‌کنید؟ یک روش مطالعه صحیح و اصولی می‌تواند بسیاری از مشکلات تحصیلی را از بین ببرد. بررسیهای بعمل آمده گویای آن است که افرادی که در زمینه تحصیل موفق بوده‌اند، روش صحیحی برای مطالعه داشتند. یادگیری  (Learning)مسئله‌ای است که در سراسر طول زندگی انسان اهمیت زیادی دارد.یادگیری را به تغییر نسبتا دائمی در رفتار تعریف کرده اند که در نتیجه تمرین حاصل می شود.شاید به افرادی برخورده باشید که می‌گویند: همه کتابها و جزوه‌ها را می‌خوانم، اما موقع امتحان آنها را فراموش می‌کنم، یا من استعداد درس خواندن را ندارم، چون با اینکه همه مطالب را می‌خوانم اما همیشه نمراتم پایین است و یا ... . بسیاری از اینگونه مشکلات به نداشتن یک روش صحیح برای مطالعه باز می‌گردد. عده‌ای فقط به حفظ کردن مطالب اکتفا می‌کنند، بطوری که یادگیری معنا و مفاهیم را از نظر دور می‌دارند. این امر موجب فراموش شدن مطالب بعد از مدتی می‌شود، در واقع آنچه اهمیت دارد یادگیری معنا و مفهوم است، چیزی که نمی‌توانیم و نباید از آن دور باشیم.برای آنکه مطلبی کاملا آموخته شده و با اندوخته‌های پیشین پیوند یابد، باید حتما معنا داشته باشد، در این صورت احتمال یادگیری بیشتر و احتمال فراموشی کمتر خواهد شد. بنابراین قبل از اینکه خود را محکوم کنیم به نداشتن استعداد درس خواندن ، کمبود هوش ، کمبود علاقه ، عدم تونایی و سایر موارد ، بهتر است نواقص خود را در مطالعه کردن بیابیم و به اصلاح آنها بپردازیم. در اینصورت به لذت مطالعه پی خواهیم برد. اولین قدم در این راستا آن است با اندکی تفکر عادتهای نامطلوب خود را در مطالعه یافته و سپس عادتهای مطلوب جایگزین آن گردد.

انواع روشهای مطالعه

·        روش پس ختام

این روش یکی از مهمترین و معروفترین روشهای بهسازی حافظه است. نام این روش همانند نام انگلیسی آن (PQ4R) متشکل از حروف اول شش مرحله آن است.

مراحل پیش خوانی (Prereading)

در این مرحله کتاب یا مطلب بصورت یک مطالعه اجمالی و مقدماتی مطالعه شود. از جمله موارد این مرحله خواندن عنوان فصلها ، خواندن سطحی فصل ، توجه به تصاویر ، بخشهای اصلی و فرعی و خلاصه فصلها می‌باشد. هدف در این مرحله یافتن یک دید کلی نسبت به کتاب و ارتباط دادن بخشهای مختلف کتاب با یکدیگر می‌باشد.

مرحله سؤال کردن (Question)

پس از مطالعه اجمالی موضوعات و نکات اصلی ، به طرح سؤال در مورد آنها بپردازید. این کار باعث افزایش دقت و تمرکز فکر و سرعت و سهولت یادگیری می‌گردد.

مرحله خواندن(Reading )

در این مرحله به خواندن دقیق و کامل مطالب کتاب پرداخته ، که هدف فهمیدن کلیات و جزئیات مطالب و نیز پاسخگویی به سؤالات مرحله قبل می‌باشد. در مرحله خواندن برای فهم بهتر مطالب می‌توان از کارهایی مثل یادداشت برداری ، علامت گذاری و خلاصه نویسی بهره جست.

مرحله تفکر(Reflect)

در این مرحله هنگام خواندن ، ساختن سؤالها ، و ایجاد ارتباط بین دانسته‌های خود ، درباره مطلب فکر کنید. در این مورد نیز مهمترین اصل همان بسط معنایی است. بسط معنایی ممکن است در مراحل پنجم و ششم نیز یعنی در مراحل از حفظ گفتنی و مرور کردن نقشی داشته باشد.

مرحله از حفظ گفتن(Recite )

در این مرحله باید بدون مراجعه به کتاب و از حفظ به یادآوری مطالب خوانده شده پرداخته شود و بار دیگر به سؤالاتی که خود فرد طرح کرده بود پاسخ دهد. در اینجا باید مطالب آموخته شده را در قالب کلمات برای خود کرده ، در غیر اینصورت لازم است که مجددا به خواندن مطالبی که آموخته نشده پرداخته شود. مرحله از حفظ گفتنی در پایان هر بخش انجام می‌گیرد و وقتی بخشهای یک فصل به اتمام رسید به مرحله بعد ، یعنی مرور کردن یا آزمون وارد می‌شویم.

مرحله مرور کردن (Review)

این مرحله ، که مرحله آزمون نیز می‌باشد، در پایان هر فصل انجام می‌گیرد. در اینجا به مرور موضوعات اصلی و نکات مهم و نیز ارتباط مفاهیم مختلف به یکدیگر پرداخته و در صورت برخورد با موضوعات مورد اشکال به متن اصلی یا مرجع مراجعه شود. یکی از راههای کمک به این مرحله پاسخگوئی به سئوالات و تمرینات پایان فصل است: اجرای این مرحله می‌تواند مقداری از اضطراب امتحان را کاهش دهد. روش پس ختام برسه اصل مهم بهسازی حافظه یعنی سازماندهی،بسط معنائی و تمرین بازیابی استوار است و از روشهای موفق مطالعه محسوب می شود.

·        روش دقیق خوانی

هدف از این مرحله این است که مطالب کامل و دقیق درک شده و بصورتی سازمان یافته و منظم در حافظه نگهداری شود.سرعت تقریبی دقیق خوانی 100 تا 1000 کلمه در دقیقه است. برخی از فنون موجود که می‌تواند به روش دقیق خوانی کمک کند عبارتند از:

تکنیک خلاصه برداری

به نوشتن عبارت ، مفاهیم و موضوعات کلیدی متن پرداخته ، بطوری که در مرور مطالب ، با نگاه کردن و خواندن خلاصه‌ها ، همه مطالب خوانده شده را یادآوری کند.خلاصه،یک مرور از مطالبی است که خوانده اید و در واقع بیان مجددی است از نکات اصلی به زبان خود شما.خلاصه باید شامل تمام نکات اصلی و روابط بین آنها باشد. یک روش بسیار مطلوب این است که از خلاصه‌ها نیز دوباره خلاصه برداری شود.

تکنیک سازماندهی مطالب

این تکنیک باعث افزایش درک و سرعت یادگیری و سهولت در بازیابی مطالب آموخته شده می‌شود.در این روش خواننده به دنبال سازمان فکری نویسنده است و از رابطه بین مطالب آگاه می شود. برای سازماندهی مطالب استخراج سه بخش از متن اصلی مورد مطالعه لازم است که عبارتند از:

• موضوع اصلی: موضوعی که تمامی مطالب را در بر می‌گیرد و بقیه مطالب حول و حوش آن می‌چرخد.و در واقع منعکس کننده اندیشه و مقصود اصلی نویسنده است.
• نکته‌های اصلی: خطوط و اندیشه‌های اصلی و مهم هستند که در مجموع موضوع اصلی را می‌سازند و از صراحت بیشتری برخوردار است.
• نکات جزئی: اطلاعات جزئی‌تر هستند که بصورت مثالها ، نمونه‌ها ، عکس و تصویر اطلاعات واقعی مطرح می‌گردند.

تکنیک علامت گذاری در متن

در این تکنیک علامتهایی را بر روی متن اصلی انجام داده ، از قبیل علامت گذاری به شکلهای مختلف در متن ، خط کشیدن زیر عبارات مهم ، حاشیه نویسی و ... ، این موارد بسته به سلیقه‌های افراد متفاوت می‌باشد. اما نکته مهمی که در هر نوع علامت گذاری حائز اهمیت است این است که ، بهتر است همانند تکنیک سازمان دهی ، مطالب را در سه دسته مجزا(موضوع اصلی ، نکته اصلی ، موارد جزئی) قرار داده و آنها را با علامتهای مختلف نشان دهید.

در کنار روشهای مطالعه عوامل محیطی نیز در میزان یادگیری تأثیر دارد. یک محیط مناسب باعث توجه و تمرکز بهتر و بیشتری می‌شود.

حذف عوامل مزاحم فکری

مواردی هست که بخش عظیمی از وقت و فعالیت ذهنی را موضوعاتی به خود مشغول می‌دارند که هیچ رابطه با موضوع ندارند که موقع مطالعه اگر به آنها فکر شود از کارایی مطالعه می‌کاهد. برخی حتی خیال پردازیهایشان را موقع مطالعه انجام می‌دهند؛ که به شدت فکر را آشفته کرده و تمرکز را از بین می‌برد. توصیه کلی این است که ذهن خود را از افکار مختلف پاک کنید تا بر روی موضوع مورد مطالعه تمرکز کنید،یا اینکه مطالعه را کنار بگذارید و زمانی مطالعه را شروع کنید که سرحال ، علاقمند و متمرکز هستید.

فراهم کردن محیط مناسب

محل و مکانی که مطالعه در آنجا انجام می‌شود باید مناسب باشد. منظور از محل مناسب مکانی است که آرام ، ساکت و دور از عوامل مزاحم محیطی باشد، این باعث تمرکز بهتر روی موضوع مطالعه می‌شود. بعضی افراد محل و زمانی را برای مطالعه انتخاب می‌کنند که بسیار شلوغ و پر سرو صدا است و بعضی از افراد رختخواب را برای مطالعه انتخاب می‌کنند و توقع یادگیری سطح مطلوب را دارند، ولی از این حقیقت غافلند که این محلها بدترین محل برای مطالعه است.

منابع:

1.     شبکه رشد ،شبکه ملی مدارس ایران. آدرس: http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php

2.      سیف،علی اکبر.روشهای یادگیری و مطالعه.نشر دوران،چاپ ششم 1384.

آشنائی با ابزارها و راههای جستجوی اطلاعات در اینترنت

اینترنت شبکه بسیار گسترده ای است و حاوی مطالب زیادی در موضوعات گوناگون می باشد.این رسانه جدید انقلابی در زمینه علوم اطلاع رسانی ایجاد کرده است به نحوی که قرن حاضر قرن را تبدیل به قرن زمامداری اطلاعات نموده است.امروزه یافتن اطلاعات همانند گذشته فرایند وقت گیری نیست و با نشستن پشت یک کامپیوتر و اتصال به شبکه اینترنت دسترسی به حجم عظیمی از اطلاعات امکان پذیر شده است.اما نکته مهم این است که در بین این حجم عظیم اطلاعات موجود در شبکه چگونه مطالب و موضوعات مورد نیاز خود را پیدا کنیم؟ اینترنت کتابخانه ای غنی اما آشفته  است و یافتن اطلاعات مورد نیاز در آن  مستلزم آشنائی با ابزارهای جستجو و همچنین زبان کاوش است.

äابزارهای جستجو:

همانطور که فهرست منرجات و نمایه ها ابزارهای اصلی برای دسترسی به محتویات کتب و مجلات به شمار می روند ابزارهای جستجو نیز بازیابی اطلاعات و دسترسی به آن را در شبکه اینترنت تسهیل و امکانپذیر می کنند.هرکدام از ابزارهای جستجو و کاوش دارای محتوا ،پوشش،توانمندی ،ویژگیها و واسط منحصر به فرد هستند و برای استفاده از آنها و انجام جستجوی موفق با حداقل ریزش اطلاعات باید با مجموعه ای از اصول و قواعد و فرمانهای جستجو  در این ابزارها آشنا باشیم.به بیانی دیگر آشنائی با این ابزارها و زبان آنها برای جستجوگران شبکه اینترنت امری لازم و ضروری است.تا از این طریق بتوانند بخشی از نیازهای اطلاعاتی خود را براورده نمایند.

ابزارهای جستجو در اینترنت در یک دسته بندی کلی به دو دسته تقسیم می شوند:

1.      موتورهای جستجو(Search Engines

2.      راهنماهای موضوعی(Web Directory)

ßراهنماهای موضوعی وب:

این راهنماها یکی از مهمترین ابزارهای جستجو در اینترنت محسوب می شوند که منابع آنها بر اساس موضوع دسته بندی شده اند.با توجه به دسته بندی موضوعی می توان در آنها در ساختار موضوعی و به صورت سلسله مراتبی به جستجو پرداخت.راهنماهای وب بر خلاف موتورهای کاوش امکان دسترسی سریع و مناسب به اطلاعات معتبر و ارزشمند تحلیل شده را منطبق با نیازهای مخاطبین و کاربران از طریق ساختار نظام مند موضوعی را فراهم می کنند.در واقع نتایج جست و جو از طریق راهنماها ی موضوعی درهم ریختگی کمتری دارد زیرا منابع  و وب سایتها ئی که بازیابی می شونددر اغلب موارد توسط متخصصین موضوعی گزینش و انتخاب شده اند. و کاربر مجبور به جستجوی کل شبکه اینترنت نمی باشد  بلکه روی طبقه موضوعی خاص و انتخاب شده به جستجو می پردازد واز اتلاف وقت خود می کاهد.به عبارت دیگر راهنماهای وب مجموعه ای از منابع موجود در شبکه اینترنت را در ساختار موضوعی کلی بصورت سلسله مراتبی و با ساختار درختی دسته بندی کرده و آنها را در طبقه موضوعی کلی و هر طبقه کلی را به موضوعات جزئی تقسیم می کند.از نقاط قوت این فهرستها دخالت نیروی انسانی در تنظیم فهرست موضوعی و مرتبط بودن نتایج جستجو با موضوع مورد نظر و همچنین اعتبار و کیفیت بالای منابع بازیابی شده می باشد.از نقاط ضعف آنها می توان به پوشش محدود منابع وب ،چند مرحله ای بودن فرایند جستجو و همچنین پائین بودن سرعت روزآمدی منابع انها اشاره نمود.

ßموتورهای جستجو:

موتورهای جستجو ابزارهائی هستند که برای کاوش انواع منابع اطلاعاتی موجود در شبکه اینترنت طراحی شده اند.موتورهای کاوش با جمع آوری صفحات وب و ایجاد پایگاههای اطلاعاتی فرایند جستجوی اطلاعات را برای کاربران تسهیل می کنند.به کمک این ابزارها و با استفاده از کلید واژه ،عبارت و برخی عملگرها و قابلیتها می توان به جستجوی اطلاعات مورد نیاز در اینترنت پرداخت.تعداد زیادی از موتورهای جستجو در شبکه وجود دارند که از جنبه های گوناگون با یکدیگر تفاوت دارند.در واقع موتورهای کاوش از نظر تنوع،محتوا و استراتژی وزبان جستجو،نحوه تهیه منابع اطلاعاتی و مجموعه ابزارهائی که برای کاربران و استفاده کنندگان ارائه می نمایند تفاوتها و پیچیدگیهای خاص خود را دارند.این نکته را به خاطر داشته باشیم که بوسیله  هیچ یک از موتورهای کاوش نمی توان در تمامی منابع اطلاعاتی موجود در اینترنت جست و جو کرد.

استفاده و بکارگیری هر دو ابزار یعنی موتورهای جستجو و فهرستهای وب یکسان است .با تایپ واژه کلیدی یا عبارت مربوط به موضوع مورد نظر در هر یک از این ابزارها ،همه صفحات و سایتهای مرتبط با آن موضوع بازیابی می شوند.از نقاط قوت این ابزارها می توان به پوشش موضوعی وسیع منابع وب و سرعت در روزآمدسازی منابع اشاره نمود و از نقاط ضعف آنها بازیابی بعضی منابع کم ربط و یا نامربوط با موضوع مورد مورد اشاره می باشد.تفاوت اصلی این دو دسته ابزار جستجو در نحوه تشکیل پایگاه داده و جمع آوری اطلاعات است.در فهرستهای وب این کار به عهده انسان است اما در موتورهای جستجو یک سیتم نرم افزاری کار جمع آوری اطلاعات پایگاه داده را انجام می دهد.

در این بخش به معرفی یک موتور کاوش یعنی موتور جستجویGoogle و یک فهرست اینترنتی بسیار مشهور یعنیYahoo خواهیم پرداخت.

äمعرفی موتور جستجوی Google:

در اینجا قویترین و در عین حال ساده ترین موتورجستجوی اینترنتی یعنی گوگل را معرفی می کنیم.برای دسترسی به آن کافی است در نوار آدرس مرورگر خود آدرسwww.google.com را تایپ کنید.صفحه ای همانند شکل روبرو نمایش داده می شود.راهای جستجو در اینترنت با استفاده از گوگل به اشکال زیر می باشد:

äجستجوی پایه((Basic:

برای جستجو در گوگل باید کلید وازه مورد نظر را در کادر جستجو وارود کنید و دکمه Enter را بزنید (یا بر روی دکمه Search  کلیک کنید.)تا صفحاتی که آن کلید واژه در آنها وجود دارد و یا صفحاتی که با آن مرتبط می شود بازیابی شوند.مثلا اگر بدنبال صفحاتی با موضوع Health  هستید کافی است کلمه مذکور را در کادر جستجو وارد کنید و پس از فشردن کلید Enter مهمترین سایت ها و صفحاتی که با آن ارتباط دارند به ترتیب اهمیت و پر مخاطب بودن آنها و  فهرست می شوند.گوگل بطور خودکار از جستجوی کلمات بسیار رایج مانند:for-a-how-the صرف نظر می کند.نوشتن کلمات با حروف کوچک یا بزرگ در گوگل فرقی نمی کند.

äجستجوی ترکیبی:

اگر به دنبال صفحاتی هستید که دارای چند کلمه هستند جستجو به شیوه های زیر است:

·   اگر دو یا چند کلمه را با یک کاراکتر فاصله از هم تایپ کنید،گوگل معمولا صفحاتی را می آورد که ترجیحا همه آنها با هم در یک صفحه باشند.یعنی فاصله در گوگل همان عملگر AND  است.

·   اگر دنبال صفحاتی هستید که حتما 2 یا چند کلمه را بطور همزمان و با هم در یکجا باشند بین کلمات از علامت + استفاده کنید.مثلا اگر صفحاتی می خواهید که در آنها دو کلمه Health  و Promotion  وجود داشته باشند باید عبارتHealth +promotion را در کادر جستجو وارد کنید.

·   اگر قصد جستجوی یک عبارت خاص را دارید که در آن ترکیب کلمات ثابت بماند از عملگر گیومه "" استفاده کنیدو آن را در بین گیوهم قرار دهید                     .مثلا:Health promotion in Iran""

äجستجوی پیشرفته(Advanced Search):

در صفحه اصلی گوگل گزینه ای تحت عنوان Advanced Search وجود داردکه با کلیک بر روی آن صفحه جستجوی پیشرفته نمایش داده می شود.در این صفحه گزینه های فراوانی وجود دارند که امکانات انجام جستجوی پیش رفته را برای کاربر فراهم می کنند.در قسمت ابتدائی صفحه جهار کادر وجود دارد که هریک از آنها فرمان خاصی را اجرا می کندکادر مربوط بهwith all of the words به وجود تمامی کلید واژه ها در صفحه نتایج است.یعنی کلماتی که در این کادر وارد می شوند همان نتایج  وجود علامت + در بین خود را درپی خواهد داشت.

کادر مربوط به with the exact phrase همان نقش عملگر گیومه"" را دارا می باشد.و بصورت عبارتی جستجو انجام می شود.کادر with at least one of the words صفحاتی را جستجو می کند که حداقل یکی از کلید واژه ها در آن باشد.و کادر without the words کلید واژه هائی را که در آن تایپ می کنید از صفحات جستجو حذف می کند.

گزینه Language جستجو را به یک زبان خاص محدود میکند.در قسمت file format می توانید جستجوی خود را به یک فرمت و قالب بخصوص محدود کنید.مثال صفحاتی با فرمت PDF  یا ppt و...

اگر قصد دارید جستجو را به سایت خاصی محدود کنید در قسمت DOMAIN آدرس کامل سایت را وارد کنید.همچنین اگر می خواهید کلید واژه های شما در قسمت خاصی از  صفحه بازیابی شده ظاهر شود (مثلا در عنوان یا URL  و یا در متن) از گزینه Occurrences استفاده کنید.

در صفحه اصلی گوگل علاوه بر گزینه Advanced Search  دو گزینه دیگر وجود دارند که عباتند ازPreferences برای اعمال برخی تنظیمات و گزینه Language Tools که به وسیله آن می توان گوگل را به صورت فارسی مشاهده کرد.

با استفاده از گوگل علاوه بر جستجوی صفحات وب می توانی به مدارکی و اسنادی دسترسی پیدا کنید که در قالب تصویر(Image)،ویدئو(Video)،اخبار(News)،نقشه(Maps) هستند .گوگل همچنین سرویس پست الکترونیکی رایگان خود را نیز با عنوان Gmail راه اندازی نموده است.برای دسترسی به هریک از موارد فوق کافی است بر روی لیست مربوطه  که در بالای کادر جستجو وجود دارد کلیک کنید.

äمعرفی فهرست اینترنتی Yahoo:

یاهو از معرف ترین و با سابقه ترین فهرست اینترنت محسوب می شودکه در بین کاربران اینترنت نیز از محبوبیت خاصی برخور داراست.که این محبوبیت بیشتر به علت ارائه سرویس خوب پست الکترونیکی(Yahoo. mail)و همچنین سرویس گفتگوی اینترنتی(Chat) از طریق (Yahoo messenger ) می باشد.برای دسترسی به این سایت آدرسwww.yahoo.com را در نوار آدرس مرورگر خود تایپ کنید.تا صفحه اصلی یا (Home Page) آن بازشود.با استفاده از گزینه More از لیست فوقانی کادر جستجو بر روی Directory کلیک کنید یا آدرس زیر را در نوار آدرس مرورگر پایپ کنیدhttp://dir.yahoo.com تا صفحه فهرست یاهو باز شود.هم اکنون در  این صفحه می توانید فهرستی از سایتهای اینترنتی را که دسته بندی شده اند جستجو کنید.

 با استفاده از یاهو میتوانید همانند گوگل نیز تصاویر ،ویدئو ،سایتهای محلی و،خرید و برخی سایتهای دیگر جستجو کنید.هنگام جستجو استفاده از عملگرهای بملین که در بالا ذکر شد توصیه می شود.در یاهو نیز می توانید با فشردن کلیدهای Alt  و Shift زبان سیستم را به فارسی تبدیل و جستجو را انجام داد.

The JCR provides quantitative tools for ranking, evaluating, categorizing, and comparing journals. The

has been cited in a particular year or period. The annual JCR impact factor is a ratio between citations and

A= total cites in 1992

B= 1992 cites to articles published in 1990-91 (this is a subset of A)

C= number of articles published in 1990-91

D= B/C = 1992 impact factor

برای مادرم که دیگر در میان ما نیست

مادر، اي لطيف ترين گل بوستان هستي، اي باغبان هستي من، گاهِ روييدنم باران مهرباني بودي که به آرامي سيرابم کردی. گاهِ پروريدنم آغوشي گرم که بالنده ام ساختی. گاهِ بيماري ام، طبيبي بودي که دردم را مي شناسد و درمانم مي کند. گاهِ اندرزم، حکيمي آگاه که به نرمي زنهارم دهد. گاهِ تعليمم، معلمي خستگي ناپذير و سخت کوش که حرف به حرف دانايي را در گوشم زمزمه مي کند.
گاهِ ترديدم، رهنمايي راه آشنا که راه از بيراهه نشانم دهد. مادر تو شگفتي خلقتي، تو لبريز از عظمتي؛ توفرشته زیبای خدائی در زمین خاکی تو را سپاس مي گويم و مي ستايم.افسوس چه زود دستان گرم و پرمهرت را ازمن دریغ کردی.

آشنائی با پاب مد

www.ncbi.nih.gov/entrez/queri.fcgi

• پاب مد سیستم بازیابی اطلاعات مبتنی بر وب است که توسط مرکز ملی اطلاعات بیو تکنولوژی(NCBI)  در کتابخانه ملی پزشکی (NLM)  گسترش و راه اندازی شده است. پاب مد بخشی از سیستم وسیع بازیابی اطلاعات مرکز ملی اطلاعات بیوتکنولوژی است که تحت عنوان Entrez  شهرت دارد.

• پاب مد یک بانک اطلاعاتی شامل اطلاعات کتابشناختی مدارک علوم حیاتی می باشد.
• پاب مد شامل پیوندهایی به متن کامل مقالات از طریق سایت اینترنتی ناشرین مشارکت کننده و همچنین پیوندهایی به کتابخانه ها و مراکز دیگر می باشد.
• پاب مد دسترسی و پیوند به بانکهای اطلاعاتی بیولوژی مولکولی را که توسط مرکز ملی اطلاعات بیوتکنولوژی نگهداری می شوند فراهم می نماید.

• مقدمه ای برسرعنوانهای موضوعی پزشکی(MeSH)

مش چیست؟

مش (MeSH) مترادف با سرعنوانهای موضوعی پزشکی است و آن لیستی از واژگانی است که به منظورتجزیه وتحلیل موضوعی اطلاعات پزشکی- بیولوژیک در کتابخانه ملی پزشکی امریکا(N.L.M)مورد استفاده قرار میگیرد.مش همچنین برای نمایه سازی مقالات مجلات پزشکی در ایندکس مدیکوس(Index Medicus)ومدلاین(Medline)وفهرستنویسی کتب و سایر منابع دیداری-شنیداری مورد استفادهقرار میگیرد.واژگان کنترل شده مش یکی از ویزگیهای منحصر به فرد مد لاین می باشد که سبب حفظ یکدستی در نمایه سازی اطلاعات پزشکی- بیولوپیک میشود.واژگان سر عنوانهای موضوعی پزشکی ((MeSHبه صورت سلسله مراتب دسته بندی شدهاند که در اصطلاح ساختار درختی مش(Tree Structure) ناميده شده و هر ساله روزآمد میشود.

مثالی از سرعنوانهای موضوعی پزشکی:
 *وزن بدن

*آماده سازی حفره دندان

*زباله های رادیواکتیو

*کلیه

*خود درمانی

*تورم مغز

در اين قسمت چگونگی بکارگيري پاب مد را در جستجوی اطلاعات پزشکی خواهيد آموخت.در انتهای فصل بايد تواناييهاي زيررا داشته باشيد:

• صفحه خانگی پاب مد رامورد استفاده قرار دهيد.
• نوار کناری (sidebar) را برای دسترسی به خدمات و منابع پاب مد بکار ببريد.
•  سئوالات (query) خود را به منظور جستجو وارد کنيد.
•  عملگرهای بولين را بشناسيدوبکار ببريد.
•  چگونگی بهينه سازی راهبرد جستجوی خود توسط پاب مد را ياد بگيريد.

  صفحه خانگی پاب مد:   (pumped home page)

در صفحه خانگی پاب مد موارد ذيل مشاهده می شود:

·        سرلوحه (Header)

·        نوار سیاه که دسترسی به سایر بانکهای اطلاعاتی Entrezرا فراهم میکند

·       جعبه سئوال به منظور وارد کردن عبارات و کلمات کلیدی

·       نوار امکانات با قابلیت دسترسی به سایر امکانات جستجو

·       نوار کناری با پیوند هایی به pubmed help و سایر خدمات پاب مد و مدارک مرتبط.

·       پانو یس

به منظورجستجو در پاپ مد بايد ابتدا واژگان جستجو را درجعبه سئوال ( query box ) وارد كنيد. نوارامكانات دقيقادرزيرجعبه سئوال قرارگرفته وگزينه هاي اضافي ديگربه منظورجستجوارايه مي ناميد ،گزينه محدوديتها limit وپيش نمايش / نمايه / index preview .ساير گزينه ها ، تاريخچه جستجو ، حافظه موقت و جزئيات پس از انجام جستجو بكار ميروند .درباره نواروظايف در قسمت هاي بعد بطور مفصل توضيح داده مي شود .بدون توجه به اينكه دركداميك ازصفحات پاب مد هستيد ( محدوديت ها ، تاريخچه جستجو و... ) جعبه سئوال همواره براي شما قابل دسترس مي باشد .

استراتژي جستجو:

قبل ازاينكه بتوانيد اطلاعات راجستجوكنيد بايد ابتدا استراتژي جستجو خودرامشخص كنيد.

استراتژي جستجو چيست ؟

استراتژي جستجو طرحي است كه به شما كمك مي كند اطلاعات مورد نياز خودراپيدا كنيد.

 موضوعات استراتژي جستجو :

• مفاهيم كليدي را تعيين كنيد.
• درصورت نياز واژگان جايگزيني را براي اين مفاهيم تعيين كنيد.
• جستجوي خود را با توجه تاريخ ، گروههاي مطالعاتي و ... پالايش كنيد.
• تمرين بيشتر شما را كمك مي كند.

 مقدمه اي بر منطق بولين

منطق بولين بطورنمادين نشان دهنده روابط بين اشيا مي باشد. بطوركلي سه عملكرد بولين وجود دارند:

AND

عملكرد AND را براي بازيابي مداركي به كارببريد كه تمامي واژهاي جستجو را درخود داشته باشند.

اين عملگردرخصوص محل قرارگرفتن واژه ها نسبت به يكديگرهيچ شرطي را نمي پذيرد و واژه ها درهركجاي مدرك وجود داشته باشند نمايان مي شوند.

OR

عملگر OR را براي بازيابي اسناد و مداركي بكارمي برند كه حداقل شامل يكي از واژه هاي كليدي انتخابشده باشد . همچنين OR را وقتي بكار ببريد كه مي خواهيد مقالات هم موضوع را با يكديگرادغام كنيد.

Not

اين عملگر را وقتي بكار ببريد كه بخواهيد يك واژه در مدرك بازيابي شده موجود نباشد.

هنگام بكارگيري اين عملگر توجه داشته باشيد كه ممكن است مقالات مرتبط با موضوع را از دست بدهيد.

در اين قسمت نگاهي به صفحه نتايج جستجو و گزينه هاي مختلف نوار عمل خواهيم انداخت كه به شما اجازهمي دهد نتايج جستجو خود را پالايش و مرتب نمائيد.

درانتها اين قسمت بايد قادر باشيد:

1.      طرح صفحه نمايش نتايج جستجو را درك كنيد.

2.      قالب نمايش را براي مدارك بازيابي شده تغيير دهيد.

3.      تعداد مدارك نشان داده شده در هر صفحه را تنظيم كنيد.

4.      بين صفحات نتايج جستجو حركت كنيد.

5.      نتايج خود را منظم كنيد.

6.      مقالات انتخاب شده را مشاهده كنيد و ذخيره كنيد.

7.      مقالات را چاپ كنيد

8.      استراتژي جستجوي خود را ذخيره كنيد.

  نتايج جستجو:

به محض اينكه شما وا ژه كليدي را در محل مربوط تايپ مي نماييد با كليك كردن برروي

GO يا كليدENTER پاب مد بطور اتوماتيك:

 * جستجو را آغاز مي كند.

*مقالات را بازيابي و نشان ميدهد.

*كليدواژه جستجورا در جعبه سئوال نگه ميدارد.

*با نگاهي به صفحه پاب متوجه خواهيم شد كه پاب مد چگونه نتايج جستجو را نشان ميدهد.

*مقالات بازيابي شده درمقالات خلاصه نما يش داده مي شوند كه شامل نام مولف ؛ عنوان

مقاله و نام مجله اي است كه مقاله ا ز آ ن بازيابي شده است.

*نتايج بازيابي شده در دسته هاي بيست تايي درهرصفحه نمايش داده ميشوند.

روش فوق نشانگر چگونگي نمايش مدارك بازيابي شده توسط پا ب مد ميباشد كه شما

ميتوانيد به طريق مختلف و با استفاده از نوار عمل نمايش نتايج جستجورا تغييردهيد.

گزينه هاي موجود در نوار عمل:

 *نوار عمل را هنگامي در صفحه مشاهده خواهيد نمود كه نتايج جستجو بازيابي شده باشند.

چکیده:

تولید دانش یکی از کارکردهای مورد انتظار دانشگاهها و موسسات آموزش عالی از جایگاه ویژه ای برخوردار است و در رتبه بندی آنها تاثیر بسزائی داردتولید دانش با به کارگیری دانش برای ایجاد دانش ارتباط مستقیم دارد واین فرایند مستلزم آن است که اعضای هیئت علمی ،مدرسین و محققین و پژوهشگران دانشگاه راههای یافتن دانش و اطلاعات را بشناسند.تولید دانش در دانشگاهها نتیجه فعالیتهای پژوهشی و علمی اعضای هیئت علمی ،مدرسین و پژوهشگران دانشگاه میباشد که معمولا بصورت تولید مقالات پژوهشی و تدوین و ترجمه کتب علمی نمود پیدا می کندو جزء وظایف لاینفک آنان است.لازمه به کارگیری دانش آن است که اعضای هیئت علمی و مدرسین دانشگاه نسبت به محلهای وجود اطلاعات و دانش و همچنین محملها و رسانه های اطلاعاتی و روشهای یافتن و بازیابی و به کارگیری آن آگاهی و شناخت لازم را داشته باشند.وبا کسب مهارتهای لازم توانمندی خود را در جهت بازیابی و به کارگیری اطلاعات ارتقاء بخشند.امروزه استفاده از کامپیوتر و اینترنت برای فعالیتهای پژوهشی اجتناب ناپذیر است.

یافته های پژوهش نشان می دهد7/58 درصد از جامعه مورد مطالعه با استرتژی جستجو آشنا نبوده و 2/42 درصد اصلا آن را به کار نمی برند.که این امر سبب بازیابی رکوردهای غیر مرتبط با موضوع مورد کاوش شده ونهایتا تاثیر منفی بر فعالیتها ی پژوهشی خواهد داشت.49 درصد کار جستجوی خود را از یک موتور کاوش عمومی یعنی گوگل آغاز می کنند که برای انجام فعالیتهای پژوهشی مناسب به نظر نمی رسد.بیشتر از 50 درصد با پوشش موضوعی بانکهای اطلاعاتی تخصصی اوید،بلک ول و الزویر آشنا نیستندکه این امر سبب کاهش استفاده بهینه از آنها خواهد شد..58 درصد از کامپیوتر و 54 درصد از اینترنت برای انجام فعالیتهای پژوهشی به میزان زیاد و خیلی زیاد استفاده می کنند.میانگین استفاده روزانه از اینترنت 5/1 +-8/1 ساعت است.44 درصد قادر به بازیابی اطلاعات مورد نیاز خود به میزان زیاد و خیلی زیاد هستند.6/77 درصد هیچ مقاله ای در مجلات خارجی و 28 درصد در مجلات داخلی مقاله ای چاپ نکرده اند.62 درصد هیچ کتابی بصورت تالیف یا ترجمه ندارندو34 درصد هیچ طرح تحقیقاتی انجام نداده اند.24 درصد از جامعه مورد مطالعه از اطلاعات بازیابی شده از اینترنت برای تالیف،ترجمه و تهیه مقاله به میزان زیاد و خیلی زیاد استفاده کرده اند.58 درصد دارای دانش ضعیف کامپیوتر و اینترنت هستند.تولید علم اعضای هیئت علمی و مدرسین دانشگاه بیشتر بصورت تهیه مقاله بوده است تا تالیف و یا ترجمه و تدوین کتاب.

با توجه به یافته های پژوهش لزوم برگزاری کارگاهها و کلاسهای آموزشی در زمینه آشنایی با کامپیوتر ،اینترنت و استفاده از بانکها و ژورنالهای الکترونیکی برای اعضای هیئت علمی و مدرسین دانشگاه بشدت احساس می شود.همچنین لزوم بکار گیری سازوکارهای نظارتی از سوی مسئولین آموزشی دانشگاه بر نحوه فعالیت پژوهشی اعضای هیئت علمی نیز احساس می گردد.