چکیده

مقدمه:دسترسي سريع و آسان به اطلاعات توسط محققين ،مدرسين و كارشناسان ركن اصلي توان آموزشي و پژوهشي مراكز علمي و دانشگاهي است.محدوديت منابع و تفاوت زياد بين استانداردهاي جهاني و كشوري ،در ارتباط با امكانات كتابخانه اي ايجاب   مي كند ضمن اطلاع كامل از وضعيت موجود ،منابع   بصورتي هدايت   و   مديريت گردد  كه بيشترين استفاده ممكن از آن بعمل آيد.با توجه به اين قضيه وضعيت مجموعه كتابخانه هاي وابسته به دانشگاه علوم پزشكي كردستان از نظر پرسنل شاغل ، حجم   مجموعه ،مخازن نگهداري كتب ،امكانات الكترونيكي ، امكانات فيزيكي ،امكان دسترسي به اينترنت و كتب خريداري شده ،به امانت رفته و مفقود شده درسال 1382مورد  بررسي  قرار گرفت.

روش کار:در این مطالعه توصیفی كليه كتابخانه هاي وابسته به دانشگاه علوم پزشكي كردستان موجود در شهر سنندج به روش سرشماري انتخاب شدند. جهت جمع آوري داده ها ي مورد نياز با توجه به اهداف و متغييرهاي پ‍ژوهش از پرسشنامه به منظور جمع آوري اطلاعات مربوط به كتابخانه ها و از چك ليست جهت جمع آوري اطلاعات مربوط به كتب و مراجعان استفاده گرديد.اطلاعات مربوط به كتابخانه توسط مجریان طرح و اطلاعات مربوط به كتب توسط مسئولين كتابخانه هاي مورد مطالعه تكميل گرديد.داده ها پس از گرداوری  وارد رايانه  شده و با استفاده از نرم افزار آماري SPSS  مورد تجزیه و تحلیل  آماری قرار گرفتند.

نتایج:با توجه به نتايج اين مطالعه كل مساحت كتابخانه هاي دانشگاه 640 متر مربع است كه از اين مقدار 249 متر مربع مربوط به مخازن كتب و 239 متر مربع  مربوط  به   سالن مطالعه مي باشدكه از  استانداردهاي  كتابخانه هاي   دانشگاهي     (40 %)    كمتر است .فهرست نويسي منابع فقط در 1 كتابخانه انجام مي شود   و فقط   2    كتابخانه داراي كپسول اطفاي حريق هستند كه اگر به عنوان يك شاخص ايمني در نظر  گرفته شود ،كتابخانه هاي دانشگاه در وضعيت مناسبي قرار ندارند.26% منابع موجود لاتين و ميزان مراجعه روزانه به كتابخانه هاي دانشگاه 210 نفر است.26 %كاركنان شاغل در كتابخانه ها داراي تحصيلات مرتبط با كتابداري هستند.درصد رشد كتب در سال 1382 به ميزان 85% فارسي و 18% لاتين بود كه قابل ملاحظه مي باشد.  بيشترين ميزان مراجعه به كتب لاتين توسط اعضاي هيئت علمي (4/25%)بوده است وبيشترين ميزان مراجعه به منابع فارسي مربوط به دانشجويان مي باشد(3/60%).به5 /17 درصد از منابع فارسي و 48 درصد از منابع لاتين هيچ نوع مراجعه اي در طول سال 1382 صورت نگرفته است.بر اساس نتايج اين تحقيق  بازبيني  و دقت  در نوع كتب  سفارش داده شده  توسط   كتابخانه هاي   تابعه   دانشگاه ،آموز ش پرسنل،بكارگيري   نيروي  متخصص كتابداري،افزايش سطح  ايمني كتابخانه ها ،  افزايش سرانه فضاي فيزيكي و استفاده از سيستم فهرست نويسي در مجموعه كتابخانه هاي دانشگاه توصيه مي گردد

بحث و نتیجه گیری: این مطالعه نشان می دهد که مجموعه کل کتابخانه های دانشگاه علوم پزشکی کردستان با استاندارد ملی و جهانی مغایرت دارد . از نظر فضای فیزیکی و مخزن کتابخانه های دانشگاه دارای کمبود فضا هستند. هیچیک از کتابخانه ها دارای سیستم اعلام حریق نیستند و فقط دو کتابخانه دارای کپسول اطفای حریق می باشند فقط يك كتابخانه از شش كتابخانه مورد مطالعه داراي بخش فهرستنويسي فعال مي باشد.كه اين يعني كتابخانه هاي بدون فهرست كه عملا عناصر بلا استفاده اي از منظر ارايه خدمات مطلوب به كاربران مي باشند زيرا نمي توانند فهرست موجودي خود را به آنها نشان دهند و در وقت كاربران نه تنها صرفه جويي نمي شود بلكه سبب اتلاف وقت آنان نيز مي شود.. كتابخانه هاي دانشگاه از نظر تعدادقفسه هم دچار كمبود هستند.كه اين سبب مي شود از قفسه ها بيشتر از حد توان استفاده شود كه در نهايت منجر به فرسودگي و شكسته شدن زود هنگام آنها و تحميل بار مالي بر كتابخانه مي شود. كتابخانه هاي دانشگاه از نظر نيروي انساني متخصص كتابداري  نیزدچار كمبود مي باشند.

کلید واژه ها:کتابخانه –ارزیابی وضعیت-دانشگاه علوم پزشکی کردستان

‌اين‌ پژو‌هش‌ با روش‌ مطالعه‌ توصيفي‌ به‌ بررسي‌ نياز‌ها‌ي‌ ‌اطلا‌عاتي‌ ‌ا‌عضا‌ي‌ ‌هيات‌ ‌علمي‌ د‌انشگاه‌ ‌علوم‌ پزشکي‌ کردستان‌ و تعيين‌ ميز‌ان‌ رفع‌ ‌اين‌ نياز‌ها با ‌استفاده‌ ‌از منابع‌ موجود در کتابخانه‌‌ها و مر‌اکز ‌اطلا‌ع‌رساني‌ د‌انشگاه‌ مذکور پرد‌اخته‌‌است‌. جامعه‌ پژو‌هش‌ ۸۴ نفر ‌از ‌ا‌عضا‌ي‌ ‌هيات‌ ‌علمي‌ د‌انشگاه‌ ‌علوم‌ پزشکي‌ کردستان‌ بودند. ۷۳ پرسشنامه‌ در زمان‌ مقرر و تعيين‌ شده‌ دريافت‌ گرديد و ‌اطلا‌عات‌ لازم‌ ‌از طريق‌ پرسشنامه‌ جمع‌ ‌آور‌ي‌ و با ‌استفاده‌ ‌از نرم‌ ‌افز‌ار ‌آمار‌ي‌ ‎spss  مورد تجزيه‌ و تحليل‌ قر‌ار گرفت‌. يافته‌‌ها‌ي‌ پژو‌هش‌ نشان‌ مي‌د‌هد که‌ کتاب‌ با ۳/۷۱ درصد به‌ ‌عنو‌ان‌ منبع‌ کسب‌ ‌اطلا‌عات‌ بر‌ا‌ي‌ ‌ا‌عضا‌ي‌ ‌هيات‌ ‌علمي‌ در ‌اولويت‌ ‌اول‌ و پس‌ ‌از ‌آن‌ نشريات‌ ‌ادو‌ار‌ي‌ با ۴/۶۴ درصد در ‌اولويت‌ دوم‌ قر‌ار د‌ارد. ‌اينترنت‌ ‌هم‌ به‌ ‌عنو‌ان‌ منبع‌ کسب‌ ‌اطلا‌عات‌ با ۵/۳۵ درصد در‌اولويت‌ سوم‌ قر‌ار د‌ارد. ۶۳ درصد ‌ا‌عضا‌ي‌ ‌هيات‌ ‌علمي‌ د‌انشگاه‌ ‌علوم‌ پزشکي‌ کردستان‌ کانالها‌ي‌ رسمي‌ کسب‌ ‌اطلا‌عات‌ ر‌ا ترجيح‌ مي‌د‌هند. و ‌از ميان‌ ‌ابز‌ار‌ها‌ي‌ جستجو‌ي‌ ‌اطلا‌عات‌ پايگا‌هها‌ي‌ ‌اطلا‌عاتي‌ پيوسته‌ ‎(on line)  با ۴/۳۸ درصد ، چکيده‌‌ها با ۹/۳۲ درصد و پايگا‌هها‌ي‌ ‌اطلا‌عاتي‌ بر رو‌ي‌ لوح‌ فشرده‌ ‎(CD ROM)  با ۲/۸ درصد به‌ ترتيب‌ بر‌ا‌ي‌ ‌ا‌عضا‌ي‌ ‌هيات‌ ‌علمي‌ د‌انشگاه‌ ‌علوم‌ پزشکي‌ کردستان‌ ‌اولويت‌ د‌ارند. يافته‌‌ها‌ي‌ پژو‌هش‌ نشان‌ مي‌د‌هد که‌ پايگاه‌ ‌اطلا‌عاتي‌ مدلاين‌ ‎(Medline)  با ۵/۵۷ درصد در ميان‌ ساير پايگا‌هها‌ي‌ ‌اطلا‌عاتي‌ ‌اولويت‌ ‌اول‌ ر‌ا بر‌ا‌ي‌ ‌ا‌عضا‌ي‌ ‌هيات‌ ‌علمي‌ د‌انشگاه‌ ‌علوم‌ پزشکي‌ کردستان‌ د‌اشته‌‌است‌. ‌همچنين‌  کليه‌ ‌ا‌عضا‌ي‌ ‌هيات‌ ‌علمي‌ گروه‌ پرستار‌ي‌ و مامايي‌ پايگاه‌ ‌اطلا‌عاتي‌ تخصصي‌ خود ‎(cinahl) ر‌ا نمي‌ شناسند. کتابخانه‌ مرکز‌ي‌ د‌انشگاه‌ ‌علوم‌ پزشکي‌ کردستان‌ با ۹/۵۸ درصد بيشتر ‌از ساير کتابخانه‌ ‌ها و مر‌اکز ‌اطلا‌ع‌ رساني‌ د‌انشگاه‌ مذکور مورد ‌استفاده‌ ‌ا‌عضا‌ي‌ ‌هيات‌ ‌علمي‌ قر‌ار گرفته‌ و بر‌ا‌ي‌ 5/42 درصد ‌ا‌عضا‌ي‌ ‌هيات‌ ‌علمي‌ به‌ ميز‌ان‌ زياد و خيلي‌ زياد در رفع‌ نياز‌ها‌ي‌ ‌اطلا‌عاتي‌ ‌آنان‌ موثر بوده‌ ‌است‌. ۷۵ درصد ‌ا‌عضا‌ي‌ ‌هيات‌ ‌علمي‌ د‌انشگاه‌ ‌علوم‌ پزشکي‌ کردستان‌ فقط ‌از کتابخانه‌‌ها‌ي‌ د‌انشگاه‌ مربوطه‌ جهت‌ رفع‌ نياز‌ها‌ي‌ ‌اطلا‌عاتي‌ خود بهره‌ مي‌برند. ۳۸ درصد ‌از نشريات‌ ‌ادو‌ار‌ي‌ مورد نياز ‌ا‌عضا‌ي‌ ‌هيات‌ ‌علمي‌ گروه‌ ‌علوم‌ باليني‌ در مجمو‌عه‌ کتابخانه‌‌ها‌ي‌ د‌انشگاه‌ ‌علوم‌ پزشکي‌ کردستان‌ وجود ند‌ارد. در حاليکه‌ ‌اين‌ مورد بر‌ا‌ي‌ گروه‌ ‌علوم‌ پايه‌ ۴۵/۵۹ درصدمي‌باشد

سایبرمدیسین:گسترش استفاده از تکنولوژی اطلاعات در پزشکی ُمفهوم جدیدی بنام سایبرمدیسین را پدید آورده است.وآن عبارت است از:بکارگیری اینترنت و تکنولوژیهای شبکه ای در مقیاس جهانی در حوزه علوم پزشکی وبهداشت و  سلامت عمومی.هدف اصلی از این شاخه از علوم و تکنولوژیُبهره برداری از اینترنت به منظور ارتقای مراقبتهای پزشکیُدسترسی به اطلاعات تخصصی وعمومی و آموزش می باشد.

تله مدیسین:پزشکی از راه دور و به معنای ارائه خدمات پزشکی بدون حضورپزشک یا مراقب بهداشتی می باشد.بطور دقیقتر به معنی گردآوری اطلاعات پزشکس از بیماربصورت رکوردها و تصاویر و ثبت  و پردازش آنهادر یک سیستم کامپیوتری برای کمک به فرایند تصمیم گیری در باره بیمار .

روشهای مطالعه و کتابخوانی

آیا تاکنون به این موضوع فکر کرده‌اید که هنگام مطالعه از چه روشی استفاده می‌کنید؟ یک روش مطالعه صحیح و اصولی می‌تواند بسیاری از مشکلات تحصیلی را از بین ببرد. بررسیهای بعمل آمده گویای آن است که افرادی که در زمینه تحصیل موفق بوده‌اند، روش صحیحی برای مطالعه داشتند. یادگیری  (Learning)مسئله‌ای است که در سراسر طول زندگی انسان اهمیت زیادی دارد.یادگیری را به تغییر نسبتا دائمی در رفتار تعریف کرده اند که در نتیجه تمرین حاصل می شود.شاید به افرادی برخورده باشید که می‌گویند: همه کتابها و جزوه‌ها را می‌خوانم، اما موقع امتحان آنها را فراموش می‌کنم، یا من استعداد درس خواندن را ندارم، چون با اینکه همه مطالب را می‌خوانم اما همیشه نمراتم پایین است و یا ... . بسیاری از اینگونه مشکلات به نداشتن یک روش صحیح برای مطالعه باز می‌گردد. عده‌ای فقط به حفظ کردن مطالب اکتفا می‌کنند، بطوری که یادگیری معنا و مفاهیم را از نظر دور می‌دارند. این امر موجب فراموش شدن مطالب بعد از مدتی می‌شود، در واقع آنچه اهمیت دارد یادگیری معنا و مفهوم است، چیزی که نمی‌توانیم و نباید از آن دور باشیم.برای آنکه مطلبی کاملا آموخته شده و با اندوخته‌های پیشین پیوند یابد، باید حتما معنا داشته باشد، در این صورت احتمال یادگیری بیشتر و احتمال فراموشی کمتر خواهد شد. بنابراین قبل از اینکه خود را محکوم کنیم به نداشتن استعداد درس خواندن ، کمبود هوش ، کمبود علاقه ، عدم تونایی و سایر موارد ، بهتر است نواقص خود را در مطالعه کردن بیابیم و به اصلاح آنها بپردازیم. در اینصورت به لذت مطالعه پی خواهیم برد. اولین قدم در این راستا آن است با اندکی تفکر عادتهای نامطلوب خود را در مطالعه یافته و سپس عادتهای مطلوب جایگزین آن گردد.

انواع روشهای مطالعه

·        روش پس ختام

این روش یکی از مهمترین و معروفترین روشهای بهسازی حافظه است. نام این روش همانند نام انگلیسی آن (PQ4R) متشکل از حروف اول شش مرحله آن است.

مراحل پیش خوانی (Prereading)

در این مرحله کتاب یا مطلب بصورت یک مطالعه اجمالی و مقدماتی مطالعه شود. از جمله موارد این مرحله خواندن عنوان فصلها ، خواندن سطحی فصل ، توجه به تصاویر ، بخشهای اصلی و فرعی و خلاصه فصلها می‌باشد. هدف در این مرحله یافتن یک دید کلی نسبت به کتاب و ارتباط دادن بخشهای مختلف کتاب با یکدیگر می‌باشد.

مرحله سؤال کردن (Question)

پس از مطالعه اجمالی موضوعات و نکات اصلی ، به طرح سؤال در مورد آنها بپردازید. این کار باعث افزایش دقت و تمرکز فکر و سرعت و سهولت یادگیری می‌گردد.

مرحله خواندن(Reading )

در این مرحله به خواندن دقیق و کامل مطالب کتاب پرداخته ، که هدف فهمیدن کلیات و جزئیات مطالب و نیز پاسخگویی به سؤالات مرحله قبل می‌باشد. در مرحله خواندن برای فهم بهتر مطالب می‌توان از کارهایی مثل یادداشت برداری ، علامت گذاری و خلاصه نویسی بهره جست.

مرحله تفکر(Reflect)

در این مرحله هنگام خواندن ، ساختن سؤالها ، و ایجاد ارتباط بین دانسته‌های خود ، درباره مطلب فکر کنید. در این مورد نیز مهمترین اصل همان بسط معنایی است. بسط معنایی ممکن است در مراحل پنجم و ششم نیز یعنی در مراحل از حفظ گفتنی و مرور کردن نقشی داشته باشد.

مرحله از حفظ گفتن(Recite )

در این مرحله باید بدون مراجعه به کتاب و از حفظ به یادآوری مطالب خوانده شده پرداخته شود و بار دیگر به سؤالاتی که خود فرد طرح کرده بود پاسخ دهد. در اینجا باید مطالب آموخته شده را در قالب کلمات برای خود کرده ، در غیر اینصورت لازم است که مجددا به خواندن مطالبی که آموخته نشده پرداخته شود. مرحله از حفظ گفتنی در پایان هر بخش انجام می‌گیرد و وقتی بخشهای یک فصل به اتمام رسید به مرحله بعد ، یعنی مرور کردن یا آزمون وارد می‌شویم.

مرحله مرور کردن (Review)

این مرحله ، که مرحله آزمون نیز می‌باشد، در پایان هر فصل انجام می‌گیرد. در اینجا به مرور موضوعات اصلی و نکات مهم و نیز ارتباط مفاهیم مختلف به یکدیگر پرداخته و در صورت برخورد با موضوعات مورد اشکال به متن اصلی یا مرجع مراجعه شود. یکی از راههای کمک به این مرحله پاسخگوئی به سئوالات و تمرینات پایان فصل است: اجرای این مرحله می‌تواند مقداری از اضطراب امتحان را کاهش دهد. روش پس ختام برسه اصل مهم بهسازی حافظه یعنی سازماندهی،بسط معنائی و تمرین بازیابی استوار است و از روشهای موفق مطالعه محسوب می شود.

·        روش دقیق خوانی

هدف از این مرحله این است که مطالب کامل و دقیق درک شده و بصورتی سازمان یافته و منظم در حافظه نگهداری شود.سرعت تقریبی دقیق خوانی 100 تا 1000 کلمه در دقیقه است. برخی از فنون موجود که می‌تواند به روش دقیق خوانی کمک کند عبارتند از:

تکنیک خلاصه برداری

به نوشتن عبارت ، مفاهیم و موضوعات کلیدی متن پرداخته ، بطوری که در مرور مطالب ، با نگاه کردن و خواندن خلاصه‌ها ، همه مطالب خوانده شده را یادآوری کند.خلاصه،یک مرور از مطالبی است که خوانده اید و در واقع بیان مجددی است از نکات اصلی به زبان خود شما.خلاصه باید شامل تمام نکات اصلی و روابط بین آنها باشد. یک روش بسیار مطلوب این است که از خلاصه‌ها نیز دوباره خلاصه برداری شود.

تکنیک سازماندهی مطالب

این تکنیک باعث افزایش درک و سرعت یادگیری و سهولت در بازیابی مطالب آموخته شده می‌شود.در این روش خواننده به دنبال سازمان فکری نویسنده است و از رابطه بین مطالب آگاه می شود. برای سازماندهی مطالب استخراج سه بخش از متن اصلی مورد مطالعه لازم است که عبارتند از:

• موضوع اصلی: موضوعی که تمامی مطالب را در بر می‌گیرد و بقیه مطالب حول و حوش آن می‌چرخد.و در واقع منعکس کننده اندیشه و مقصود اصلی نویسنده است.
• نکته‌های اصلی: خطوط و اندیشه‌های اصلی و مهم هستند که در مجموع موضوع اصلی را می‌سازند و از صراحت بیشتری برخوردار است.
• نکات جزئی: اطلاعات جزئی‌تر هستند که بصورت مثالها ، نمونه‌ها ، عکس و تصویر اطلاعات واقعی مطرح می‌گردند.

تکنیک علامت گذاری در متن

در این تکنیک علامتهایی را بر روی متن اصلی انجام داده ، از قبیل علامت گذاری به شکلهای مختلف در متن ، خط کشیدن زیر عبارات مهم ، حاشیه نویسی و ... ، این موارد بسته به سلیقه‌های افراد متفاوت می‌باشد. اما نکته مهمی که در هر نوع علامت گذاری حائز اهمیت است این است که ، بهتر است همانند تکنیک سازمان دهی ، مطالب را در سه دسته مجزا(موضوع اصلی ، نکته اصلی ، موارد جزئی) قرار داده و آنها را با علامتهای مختلف نشان دهید.

در کنار روشهای مطالعه عوامل محیطی نیز در میزان یادگیری تأثیر دارد. یک محیط مناسب باعث توجه و تمرکز بهتر و بیشتری می‌شود.

حذف عوامل مزاحم فکری

مواردی هست که بخش عظیمی از وقت و فعالیت ذهنی را موضوعاتی به خود مشغول می‌دارند که هیچ رابطه با موضوع ندارند که موقع مطالعه اگر به آنها فکر شود از کارایی مطالعه می‌کاهد. برخی حتی خیال پردازیهایشان را موقع مطالعه انجام می‌دهند؛ که به شدت فکر را آشفته کرده و تمرکز را از بین می‌برد. توصیه کلی این است که ذهن خود را از افکار مختلف پاک کنید تا بر روی موضوع مورد مطالعه تمرکز کنید،یا اینکه مطالعه را کنار بگذارید و زمانی مطالعه را شروع کنید که سرحال ، علاقمند و متمرکز هستید.

فراهم کردن محیط مناسب

محل و مکانی که مطالعه در آنجا انجام می‌شود باید مناسب باشد. منظور از محل مناسب مکانی است که آرام ، ساکت و دور از عوامل مزاحم محیطی باشد، این باعث تمرکز بهتر روی موضوع مطالعه می‌شود. بعضی افراد محل و زمانی را برای مطالعه انتخاب می‌کنند که بسیار شلوغ و پر سرو صدا است و بعضی از افراد رختخواب را برای مطالعه انتخاب می‌کنند و توقع یادگیری سطح مطلوب را دارند، ولی از این حقیقت غافلند که این محلها بدترین محل برای مطالعه است.

منابع:

1.     شبکه رشد ،شبکه ملی مدارس ایران. آدرس: http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php

2.      سیف،علی اکبر.روشهای یادگیری و مطالعه.نشر دوران،چاپ ششم 1384.

آشنائی با ابزارها و راههای جستجوی اطلاعات در اینترنت

اینترنت شبکه بسیار گسترده ای است و حاوی مطالب زیادی در موضوعات گوناگون می باشد.این رسانه جدید انقلابی در زمینه علوم اطلاع رسانی ایجاد کرده است به نحوی که قرن حاضر قرن را تبدیل به قرن زمامداری اطلاعات نموده است.امروزه یافتن اطلاعات همانند گذشته فرایند وقت گیری نیست و با نشستن پشت یک کامپیوتر و اتصال به شبکه اینترنت دسترسی به حجم عظیمی از اطلاعات امکان پذیر شده است.اما نکته مهم این است که در بین این حجم عظیم اطلاعات موجود در شبکه چگونه مطالب و موضوعات مورد نیاز خود را پیدا کنیم؟ اینترنت کتابخانه ای غنی اما آشفته  است و یافتن اطلاعات مورد نیاز در آن  مستلزم آشنائی با ابزارهای جستجو و همچنین زبان کاوش است.

äابزارهای جستجو:

همانطور که فهرست منرجات و نمایه ها ابزارهای اصلی برای دسترسی به محتویات کتب و مجلات به شمار می روند ابزارهای جستجو نیز بازیابی اطلاعات و دسترسی به آن را در شبکه اینترنت تسهیل و امکانپذیر می کنند.هرکدام از ابزارهای جستجو و کاوش دارای محتوا ،پوشش،توانمندی ،ویژگیها و واسط منحصر به فرد هستند و برای استفاده از آنها و انجام جستجوی موفق با حداقل ریزش اطلاعات باید با مجموعه ای از اصول و قواعد و فرمانهای جستجو  در این ابزارها آشنا باشیم.به بیانی دیگر آشنائی با این ابزارها و زبان آنها برای جستجوگران شبکه اینترنت امری لازم و ضروری است.تا از این طریق بتوانند بخشی از نیازهای اطلاعاتی خود را براورده نمایند.

ابزارهای جستجو در اینترنت در یک دسته بندی کلی به دو دسته تقسیم می شوند:

1.      موتورهای جستجو(Search Engines

2.      راهنماهای موضوعی(Web Directory)

ßراهنماهای موضوعی وب:

این راهنماها یکی از مهمترین ابزارهای جستجو در اینترنت محسوب می شوند که منابع آنها بر اساس موضوع دسته بندی شده اند.با توجه به دسته بندی موضوعی می توان در آنها در ساختار موضوعی و به صورت سلسله مراتبی به جستجو پرداخت.راهنماهای وب بر خلاف موتورهای کاوش امکان دسترسی سریع و مناسب به اطلاعات معتبر و ارزشمند تحلیل شده را منطبق با نیازهای مخاطبین و کاربران از طریق ساختار نظام مند موضوعی را فراهم می کنند.در واقع نتایج جست و جو از طریق راهنماها ی موضوعی درهم ریختگی کمتری دارد زیرا منابع  و وب سایتها ئی که بازیابی می شونددر اغلب موارد توسط متخصصین موضوعی گزینش و انتخاب شده اند. و کاربر مجبور به جستجوی کل شبکه اینترنت نمی باشد  بلکه روی طبقه موضوعی خاص و انتخاب شده به جستجو می پردازد واز اتلاف وقت خود می کاهد.به عبارت دیگر راهنماهای وب مجموعه ای از منابع موجود در شبکه اینترنت را در ساختار موضوعی کلی بصورت سلسله مراتبی و با ساختار درختی دسته بندی کرده و آنها را در طبقه موضوعی کلی و هر طبقه کلی را به موضوعات جزئی تقسیم می کند.از نقاط قوت این فهرستها دخالت نیروی انسانی در تنظیم فهرست موضوعی و مرتبط بودن نتایج جستجو با موضوع مورد نظر و همچنین اعتبار و کیفیت بالای منابع بازیابی شده می باشد.از نقاط ضعف آنها می توان به پوشش محدود منابع وب ،چند مرحله ای بودن فرایند جستجو و همچنین پائین بودن سرعت روزآمدی منابع انها اشاره نمود.

ßموتورهای جستجو:

موتورهای جستجو ابزارهائی هستند که برای کاوش انواع منابع اطلاعاتی موجود در شبکه اینترنت طراحی شده اند.موتورهای کاوش با جمع آوری صفحات وب و ایجاد پایگاههای اطلاعاتی فرایند جستجوی اطلاعات را برای کاربران تسهیل می کنند.به کمک این ابزارها و با استفاده از کلید واژه ،عبارت و برخی عملگرها و قابلیتها می توان به جستجوی اطلاعات مورد نیاز در اینترنت پرداخت.تعداد زیادی از موتورهای جستجو در شبکه وجود دارند که از جنبه های گوناگون با یکدیگر تفاوت دارند.در واقع موتورهای کاوش از نظر تنوع،محتوا و استراتژی وزبان جستجو،نحوه تهیه منابع اطلاعاتی و مجموعه ابزارهائی که برای کاربران و استفاده کنندگان ارائه می نمایند تفاوتها و پیچیدگیهای خاص خود را دارند.این نکته را به خاطر داشته باشیم که بوسیله  هیچ یک از موتورهای کاوش نمی توان در تمامی منابع اطلاعاتی موجود در اینترنت جست و جو کرد.

استفاده و بکارگیری هر دو ابزار یعنی موتورهای جستجو و فهرستهای وب یکسان است .با تایپ واژه کلیدی یا عبارت مربوط به موضوع مورد نظر در هر یک از این ابزارها ،همه صفحات و سایتهای مرتبط با آن موضوع بازیابی می شوند.از نقاط قوت این ابزارها می توان به پوشش موضوعی وسیع منابع وب و سرعت در روزآمدسازی منابع اشاره نمود و از نقاط ضعف آنها بازیابی بعضی منابع کم ربط و یا نامربوط با موضوع مورد مورد اشاره می باشد.تفاوت اصلی این دو دسته ابزار جستجو در نحوه تشکیل پایگاه داده و جمع آوری اطلاعات است.در فهرستهای وب این کار به عهده انسان است اما در موتورهای جستجو یک سیتم نرم افزاری کار جمع آوری اطلاعات پایگاه داده را انجام می دهد.

در این بخش به معرفی یک موتور کاوش یعنی موتور جستجویGoogle و یک فهرست اینترنتی بسیار مشهور یعنیYahoo خواهیم پرداخت.

äمعرفی موتور جستجوی Google:

در اینجا قویترین و در عین حال ساده ترین موتورجستجوی اینترنتی یعنی گوگل را معرفی می کنیم.برای دسترسی به آن کافی است در نوار آدرس مرورگر خود آدرسwww.google.com را تایپ کنید.صفحه ای همانند شکل روبرو نمایش داده می شود.راهای جستجو در اینترنت با استفاده از گوگل به اشکال زیر می باشد:

äجستجوی پایه((Basic:

برای جستجو در گوگل باید کلید وازه مورد نظر را در کادر جستجو وارود کنید و دکمه Enter را بزنید (یا بر روی دکمه Search  کلیک کنید.)تا صفحاتی که آن کلید واژه در آنها وجود دارد و یا صفحاتی که با آن مرتبط می شود بازیابی شوند.مثلا اگر بدنبال صفحاتی با موضوع Health  هستید کافی است کلمه مذکور را در کادر جستجو وارد کنید و پس از فشردن کلید Enter مهمترین سایت ها و صفحاتی که با آن ارتباط دارند به ترتیب اهمیت و پر مخاطب بودن آنها و  فهرست می شوند.گوگل بطور خودکار از جستجوی کلمات بسیار رایج مانند:for-a-how-the صرف نظر می کند.نوشتن کلمات با حروف کوچک یا بزرگ در گوگل فرقی نمی کند.

äجستجوی ترکیبی:

اگر به دنبال صفحاتی هستید که دارای چند کلمه هستند جستجو به شیوه های زیر است:

·   اگر دو یا چند کلمه را با یک کاراکتر فاصله از هم تایپ کنید،گوگل معمولا صفحاتی را می آورد که ترجیحا همه آنها با هم در یک صفحه باشند.یعنی فاصله در گوگل همان عملگر AND  است.

·   اگر دنبال صفحاتی هستید که حتما 2 یا چند کلمه را بطور همزمان و با هم در یکجا باشند بین کلمات از علامت + استفاده کنید.مثلا اگر صفحاتی می خواهید که در آنها دو کلمه Health  و Promotion  وجود داشته باشند باید عبارتHealth +promotion را در کادر جستجو وارد کنید.

·   اگر قصد جستجوی یک عبارت خاص را دارید که در آن ترکیب کلمات ثابت بماند از عملگر گیومه "" استفاده کنیدو آن را در بین گیوهم قرار دهید                    &